الگوی سوم

آیه‌ای که زندگی شد

مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً ﴿٩٧﴾

﴿نحل/۹۷﴾

قصه مصور

روایت

این قصه از یک آرزوی بر نیامده شروع می‌شود. رمضان ۱۳۴۸، سید جوان بیستونه ساله‌ای در مشهد یک آرزو دارد: تأسیس دبیرستانی دخترانه با رگوپی مذهبی؛ چون معتقد است رویکرد زنان به دین، بدون سوادآموزی و تجهیز آنان به دانش، به جایی نمی‌رسد. یک سال تمام، هر هفتهدهروز یک بار، با فرهنگی ان و دانشگاهی ان و بازاریان مشهد نشست می‌گذارد — از اساسنامه تا تأمین هزینه‌ها. به آن‌ها هم که اشکال می‌گیرند «فارغالتحصیل‌ها را به سپاه دانش می‌برند» جواب می‌دهد: چه بهتر؛ دختران عفیف و متدین بروند و بچه‌های روستا را متدین بار بیاورند. اما آن دبیرستان هرگز ساخته نمی‌شود و حسرتش می‌ماند.

یک سال بعد، ششم مهر ۱۳۴۹، همان جوان در اتاق بازجویی ساواک نشسته است و به‌جای آنکه فقط از خودش دفاع کند، نسخه می‌دهد: عامل عقبافتادن زنان این اجتماع، صدی هشتاد بیسوادی آنان است؛ مدارس دخترانه را چنان بسازید که هرکس با میل و رغبت دخترش را بفرستد؛ برای زن کرامتی درخور ایجاد کنید؛ و کاری کنید هیچ دختر جوانی گمان نکند مادر شدن با شخصیتش منافات دارد و خانهداری دون شأن یک زن تحصیلکرده است.

چهل سال بعد، همان جوان — که حالا رهبر یک کشور است — از میان بیستوچند موضوع راهبر دی، سومین نشست اندیشه‌های راهبردی را به «زن و خانواده» اختصاص می‌دهد؛ بلافاصله بعد از پیشرفت و عدالت. صد و هشتاد و هشت مقاله می‌رسد و او آن شب می‌گوید مسئلهٔ زن و خانواده جزو مسائل درجهٔ یک کشور است؛ می‌گوید غرب رندانه از زیر بار طرح مسئلهٔ خانواده در می‌رود، چون خانواده نقطه ضعف غرب است.

و اسفند ۱۳۹۱، در پیام به کنگرهٔ هفت هزار زن شهید کشور، عصارهٔ پنجاه سال اندیشه و عملش را در چند کلمه اعلام می‌کند: الگوی سوم؛ زن نه شرقی، نه غربی. زنی که می‌تواند عفیف و محجبه و شریف باشد و درعینحال در متن و مرکز باشد؛ هم سنگر خانواده را پاکیزه نگه دارد و هم در عرصهٔ سیاسی و اجتماعی سنگر ساز یهای جدید کند.

برای این الگو هم سند قرآنی می‌آورد — خدیجه و زهرا و زینب و سکینه و مریم و آسیه — و هم سند زنده: مادران شهدا، همسران جانبازان، و زنانی مثل فرحناز «همسفر آتش و برف» که بچهٔ شیرخوارهاش را گذاشت و رفت لب مرز مریوان تا کنار شوهرش باشد. و ثمره می‌رسد: دانشگاه‌هایی که دختر‌ها پرشان کردهاند، پزشکان و استاد ان و نویسندگان و قهرمانان محجبه‌ای که به قول خودش «در دورهٔ طاغوت نداشتیم.» این الگو حتی از مرز می‌گذرد؛ سال ۱۳۹۰ در بیروت همایشی برگزار می‌شود با عنوان «جایگاه زن در اندیشه آیتالله خامنه‌ای» و شیخ نعیم قاسم پشت تریبون می‌گوید: زن ایرانی یک الگوی تجربهشده است.

از دبیرستان ساختهنشدهٔ مشهد تا سالن همایش بیروت، یک خط است و یک مسیر و یک آدم؛ فقط آن آرزو، بزرگ‌تر از تصور آن جوان بیستونهساله ثمر داده است.

صحنه‌ها

قصه کوتاه

رمضان ۱۳۴۸. مشهد. روحانی بیست و نه ساله‌ای، یک سال در دبیرستان علوی نشست گذاشت تا دبیرستان دخترانه‌ای بسازد. نشد. حسرتش ماند. یک سال بعد، در اتاق بازجویی، رو در روی بازجو گفت: «عامل عقب‌افتادن زنان صدی هشتاد بی‌سوادی آنان است.» رهبر که شد، در پیام به کنگره هفت هزار زن شهید نوشت: زن در تعریف شرقی عنصری در حاشیه بود. در تعریف غربی ابزاری جنسی. اما شیرزنان انقلاب الگوی سومی را نشان دادند: زن نه شرقی، نه غربی. سومین نشست اندیشه‌های راهبردی را — بعد از پیشرفت و عدالت — به زن اختصاص داد و گفت: مسئله زن جزو مسائل درجه یک است. الگو هم ساخت. از قرآن شش زن بزرگ معرفی کرد و از زنان معاصر بر کتاب مادران شهدا و همسران رزمندگان تقریظ نوشت. و ثمره رسید. دختری محجبه بر سکوی قهرمانی جهان ایستاد. نام زنان ایرانی بر تارک کتاب‌ها نشست و ...؛ و در بیروت، شیخ نعیم قاسم معاون وقت دبیرکل حزب‌الله گفت: «زن ایرانی یک الگوی تجربه‌شده ارائه می‌دهد.» الگوی سوم!

منابع

منابع مورد استفاده در تهیه این قصه:

کتاب «خون دلی که لعل شد» — محمدعلی آذرشب سند بازجویی مورخ ۶ مهر ۱۳۴۹ — مندرج در کتاب «خون دلی که لعل شد»

پیام به کنگره «هفت هزار زن شهید کشور» — ۱۶ اسفند ۱۳۹۱ بیانات در سومین نشست اندیشه‌های راهبردی — ۱۴ دی ۱۳۹۰ یادداشت دکتر واعظزاده، دبیر نشسته‌ای اندیشه‌های راهبردی بیانات در اجتماع بانوان خوزستان — ۲۰ اسفند ۱۳۷۵ بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم — ۲۵ خرداد ۱۳۸۴ تقریظ‌ها بر کتاب‌های «همسفر آتش و برف»، «مهاجر سرزمین آفتاب»، «تنها گریه کن» و «حوض خون»

بیانات در دیدار گروهی از بانوان پزشک — ۲۶ دی ۱۳۶۸ بیانات در دیدار‌های بانوان نخبه — ۱۳۸۶، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۳ بیانات در دیدار جمعی از بانوان قرآنپژوه — ۲۸ مهر ۱۳۸۸ بیانات در دیدار ورزشکاران — ۲۱ اسفند ۱۳۹۱ گزارش همایش «جایگاه زن در اندیشه آیتالله خامنه‌ای» — بیروت، ۱۳۹۰ پیام به سمینار بررسی شخصیت زن — ۳ آبان ۱۳۶۸